آپوئیسم کردستان ایران؛ بر فراز «زن، زندگی، آزادی» یا فرود در مرداب هویتمحوری قومی
آپوئیسم
کردستان ایران؛ بر فراز «زن، زندگی، آزادی» یا فرود در مرداب هویتمحوری قومی
https://drive.google.com/file/d/1xURVe7J4C_9h-WL9cJdgpC91Uqscf9He/view?usp=sharing
مقدمه
طی سه دههٔ اخیر،
جریان آپویی در کردستان ایران یکی از پیشگامان رنسانس فکری و فرهنگی معاصر ایران
بوده است. این جریان ادبیات مبارزاتی کردستان و سپس کل ایران را ارتقا داد، مفاهیم
نوینی چون «ملت دموکراتیک»، «برادری و خواهری ملتها»، «برابری زن و مرد» و «سیاست
بهمثابه اخلاق» را وارد فضای سیاسی کرد و زمینههای فکری و فرهنگی انقلاب «زن،
زندگی، آزادی» را فراهم آورد.
این انقلاب که شهریور
۱۴۰۱ از سقز و سنندج آغاز شد و با همراهی گستردهٔ سایر ایرانیان به جنبشی سراسری
تبدیل گشت، ایران را دههها به جلو برد. گشایش فرهنگی و مدنی، زنده شدن امید به
زندگی آزاد و برابر، و نوسازی ذهنها و اندیشهها، دستاوردهایی بودند که بدون
پیشگامی این جریان و همبستگی متقابل کردها و دیگر ایرانیان ممکن نمیشد.
امروز اما نشانههایی
نگرانکننده از فاصلهگیری این جریان از همان اصولی که خود بنیانگذار آن بوده،
دیده میشود. این مقاله با بررسی مستند مواضع پژاک در جریان جنگ
ایران-آمریکا/اسرائیل، این نشانهها را تحلیل میکند. قطبنمای این سنجش، منافع
اکثریت مردم است؛ نه منافع الیگارشی بومی و نه منافع قدرتهای خارجی.
کرونولوژی: خط
زمان تغییر مواضع
۱. موضع اولیه: خط سوم و رد دوگانهٔ جنگ یا دیکتاتوری
در ۱۴ ژوئن ۲۰۲۵، مجلس پژاک بیانیهای رسمی منتشر کرد:
«این جنگ، جنگ قدرت و تضاد منافع
قدرتهاست نه جنگ آزادیبخشی جوامع و ملتها... خلقها و جوامع ایران مجبور به
انتخاب میان دو گزینه جنگ و قبول حاکمیت دیکتاتوری نیستند. حزب حیات آزاد
کردستان ضمن مخالفت با تحمیل جنگ بر جوامع ایران بر اصل مبارزه دمکراتیک این جوامع
تاکید مینماید. آنچه آزادی را در افق آینده مردمان ایران قرارخواهد داد مبارزه
دمکراتیک آنها و انقلاب بینظیر ژن، ژیان، آزادی میباشد.»¹
در این مرحله، پژاک
دوگانهٔ دروغین «جنگ یا دیکتاتوری» را رد میکرد و راهحل را در عاملیت
مردم میجست. رهبران این حزب بارها تأکید کردند که به پیادهنظام قدرتهای خارجی
تبدیل نخواهند شد.
۲. تأیید خط سوم در چارچوب کنگره آزادی ایران
در ۱۹ ژوئیه ۲۰۲۶، کنگره آزادی ایران (که پژاک نیز در آن عضویت دارد) بیانیهای صادر کرد و
اعلام داشت:
«تهاجم نظامی آمریکا و اسرائیل
به خاک ایران، ادامه جنگ و هرگونه مداخله نظامی خارجی در تعیین سرنوشت کشور را
محکوم میکنیم.»
ریوار آبدانان،
سخنگوی پژاک و عضو شورای مرکزی این کنگره، ضمن تأیید این موضع گفت: «کنگرهی آزادی ایران بایستی
صدای سوم باشد، صدای مردمان ایران و دموکراسیخواهی.»²
این موضعگیری با
هجمههای سنگین جریانهای راست سنتی کردستان ایران — بهویژه حزب دموکرات کردستان
ایران، جریان حسین یزدانپناه و کومله عبدالله مهتدی — روبهرو شد. این نیروها که
چشم به مداخلهٔ خارجی دوختهاند تا در صورت تضعیف یا سقوط رژیم، سلطهٔ حزبی و
مافیایی خود را برقرار کنند، پژاک را وابسته و مزدور جمهوری اسلامی خطاب کردند.
راستگرایان ناسیونالیست کردستان جهت تامین سلطه
مافیایی بر بخشی از کردستان همواره آماده اند تا نقش نیروی نیابتی امپریالیسم را
عهده دار شوند. اما از بخت سیاه اینها هنوز منافع امپریالیسم و ترکیه ایجاب نکرده
است تا این سمت را به آنها واگذار شود.
۳. تغییر موضع: فرود از خط سوم
تنها یک هفته بعد، در
۲۶ ژوئیه ۲۰۲۶، ریوار آبدانان موضع تازهای اتخاذ کرد:
«ما خود را با دوگانهی
«تشویق جنگطلبی» یا «محکومنمودن جنگ» رویارو نمیدانیم. زیرا اگرچه گرایشی
بهشکل جنگطلبی نداریم و جنگ را راهکار رسیدن به آزادی و دموکراسی نمیدانیم اما
بهعنوان یک حزب سیاسی، عامل اصلی برپایی جنگ کنونی را سیاستهای سرکوبگرانهی
داخلی و سلطهخواهانهی خارجی جمهوری اسلامی میدانیم. فشار رقبای جمهوری
اسلامی بر این رژیم دیکتاتور و ضربهزدن به مراکز سرکوب و استبداد تا وقتی که
آسیبی متوجه خود شهروندان نکند و ضربهای به عاملیت و حق تعیین سرنوشت مردمان
ایران و ازجمله کوردها در فردای پساجمهوری اسلامی وارد نکند، به لحاظ سیاست قدرتمحور
یک امر مثبت برمیشماریم.»³
فاصلهٔ زمانی کوتاه
میان این دو موضعگیری، نشاندهندهٔ عقبنشینی از ادعای «صدای سوم» و پذیرش منطق
سیاست قدرتمحور و انحراف به راستگرایی سیاسی است.
پیشزمینهٔ
انحراف: ائتلاف ۴ اسفند ۱۴۰۴
در ۳ و ۴ اسفند ۱۴۰۴ (۲۲ و ۲۳ فوریه ۲۰۲۶)، ائتلاف نیروهای سیاسی کردستان ایران با حضور پژاک، حزب
دموکرات کردستان ایران، حزب آزادی کردستان (پاک)، سازمان خبات و کومله زحمتکشان
اعلام موجودیت کرد.⁴
این ائتلاف فراتر از
یک تاکتیک موقت بود. جریان آپویی همواره مدعی پارادایم چپ و پروژههای عدالت
اجتماعی بوده است، در حالی که شرکای اصلی این ائتلاف فاقد هرگونه برنامهٔ ساختاری
برای عدالت اجتماعیاند و عمدتاً در پی کسب سهم قدرت و ثروت بر اساس مدل الیگارشی
کردستان عراق هستند. آنها شعار «زن، زندگی، آزادی» را وام گرفتهاند، اما در عمل
به دنبال جایگزینی استبداد مرکزی با سلطهٔ قومی بومی تحت حمایت قدرتهای خارجیاند.
پرسش اساسی این است:
کدام اصل از اصول آپویی، ائتلاف استراتژیک با نیروهای فاقد افق عدالت اجتماعی را
توجیه میکند؟
ماهیت
امپریالیسم و خطر وادادگی
امپریالیسم صرفاً
بدعهد نیست؛ ماهیتاً نمیتواند آزادی و دموکراسی صادر کند. ساختار آن بر سلسلهمراتب
قدرت جهانی و غارت منابع استوار است. تجربهٔ افغانستان، عراق، لیبی و سوریه این
حقیقت را به تلخی نشان داده است.
حتی دولت ملی دکتر
محمد مصدق — که نه جنگطلب بود، نه نیروی نیابتی در منطقه ایجاد کرده بود و نه
برنامهٔ هستهای و موشکی داشت — در کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ قربانی منافع
استراتژیک غرب شد. لیبی پس از کنار گذاشتن خصومت و برنامههای تسلیحاتی خود، به
ویرانه تبدیل شد و بازار بردهفروشی در آن احیا گشت.
ریوار آبدانان، آیا
ترس از هجمهٔ جریانهای راستگرای ناسیونالیست کردستان، شما را به این وادادگی
کشانده، یا واقعاً در حال فاصلهگیری از اصولی هستید که روزی پرچمدار آن بودید؟
نتیجهگیری
آپوئیسم در دو دههٔ
اخیر خدمات بزرگی به مردم کردستان و ایران کرده است. ادبیات سیاسی را غنی ساخت،
مفاهیم برابری و همزیستی را گسترش داد و زمینهساز یکی از مهمترین جنبشهای رهاییبخش
معاصر شد. این سرمایهٔ تاریخی نباید در مرداب هویتمحوری قومی و راستگرایی هدر رود.
از دیدگاه اوجالان قطبنمای
سیاست باید منافع اکثریت مردم باشد. هر موضع و ائتلافی که از این قطبنما فاصله
بگیرد، دیر یا زود به زیان همان مردمی تمام میشود که ادعای نمایندگیشان را دارد.
بازگشت ممکن و مسیر
آن روشن است:
- پایبندی قاطع به خط سوم و فلسفهٔ زن، زندگی، آزادی
- دفاع بیقیدوشرط از زیرساختهای مشاع بهعنوان دارایی خلقهای ایران
- رقابت ایدهمحور بهجای هویتمحوری
- انتگراسیون هوشمندانه و برابر در چارچوب ملت دموکراتیک ایران
- وفاداری به عدالت اجتماعی، برابری و انسانمحوری، میراثی که خود بنیانگذار
آن بوده است
جریانی که توانسته با
شعار «زن، زندگی، آزادی» ایران را دههها به جلو ببرد، نباید خود را خوار کند.
عقاب را نباید به کلاغ بدل کرد.
پرسش نهایی همچنان
پابرجاست:
آیا به اوج بازمیگردید،
یا در مرداب هویتمحوری و ناسیونالیسم راستگرایانه غرق میشوید؟
پاسخ به این پرسش،
بخشی از آیندهٔ مردم کردستان و ایران را رقم خواهد زد.
پانوشتها
۱.
بیانیهٔ مجلس حزب حیات آزاد کردستان (پژاک)، ۱۴ ژوئن ۲۰۲۵، خبرگزاری فرات (ANF فارسی): https://farsi.anf-news.com/%DA%A9%D9%88%D8%B1%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86/pzhak-89765
۲.
بیانیهٔ کنگره آزادی ایران و اظهارنظر ریوار آبدانان، ۱۹ ژوئیه ۲۰۲۶ (بازتابیافته در رسانههای کردی آنلاین از جمله
kurdistanonline).
۳.
اظهارات ریوار آبدانان، ۲۶ ژوئیه ۲۰۲۶ (منتشرشده در شبکههای
اجتماعی و بازتابیافته در منابع مرتبط با کنگره آزادی ایران).
۴.
اعلام موجودیت «ائتلاف نیروهای سیاسی کردستان ایران»، ۳–۴ اسفند ۱۴۰۴ (۲۲–۲۳ فوریه ۲۰۲۶).
نظرات
ارسال یک نظر