کمپین «ڕاسان»: بلوف سیاسی در لباس قیام (نقد زبانشناختی و تاریخی حزب دموکرات کردستان ایران)
کمپین «ڕاسان»: بلوف سیاسی در لباس قیام
(نقد زبانشناختی و تاریخی
حزب دموکرات کردستان ایران)
نوشته: ن. بهرنگ
واژهشناسی «ڕاسان» در فرهنگ شفاهی
کردستان ایران
در گویش مُکری مهاباد،
بوکان، سردشت، پیرانشهر و اشنویه، واژهٔ «ڕاسان» مصدری شفاهی و عامیانه است که در
گفتار روزمره، طنزهای محلی، قصههای ایلی، آهنگهای عروسی و حتی لالاییهای مادران
رایج بوده است.[1] معنای یکسان و بدون ابهام آن در تمام این مناطق «بلوف زدن، ادای
جنگ درآوردن بدون نیت واقعی، تهدید توخالی، نمایش حمله بدون عمل» است.[2]
مثل قدیمی و معروف «ڕامەسێ
تڕتڕەت دەپسێ»[3] در فرهنگ مُکری برای
مسخره کردن کسانی به کار میرود که ادای قهرمان یا جنگجو درمیآورند ولی در عمل
عقبنشینی میکنند.
مثالهای مستند از گفتار عامیانهٔ روژهەڵات پیش
از ۲۰۱۵:
1-«ئەو هەر ڕاسان دەکات، بەس توانی نییە» (فقط بلوف میزند، جرأت واقعی
ندارد)[4]
2-«ئەو شەڕەکەی تەنها ڕاسان بوو» (آن درگیری فقط نمایش و بلوف بود)[5]
3-«ڕاسێنەرێکی گەورەیە» (بلوفزن بزرگی است)[6]
4-«ڕاسان مەکە، دەستت دەشکێنن!» (بلوف نزن، دستت میشکنند!)[7]
5-«ڕاسان مەکە لەسەر زار، دەستت دەشکێنن بە دار» (با دهانت بلوف نزن،
دستت را با چوب می شکنند)[8]
6-«ئەو سەردەمە هەر ڕاسان بوو، کەس شەڕی ڕاستەقینەی نەکرد» (آن دوره فقط
بلوف بود، کسی جنگ واقعی نکرد)[9]
بررسی آرشیوهای رسانهای،
وبلاگها، مجلات محلی و ویدیوهای پیش از بهار ۱۳۹۴ نشان میدهد که در هیچ متن
مکتوب، آهنگ، مصاحبه یا گفتار روزمرهای در کردی سورانی روژهەلات واژهٔ «ڕاسان» به معنای
«قیام واقعی، انقلاب، برخاستن» به کار نرفته بود.[10] تمام موارد مستند، بدون
استثنا، معنای «بلوف زدن، ادای جنگ درآوردن، تهدید توخالی» را دارند.
جعل معنایی و سیاسیسازی واژه توسط
حزب دموکرات
در تاریخ ۲۶ فروردین ۱۳۹۴
(۱۵ آوریل
۲۰۱۵)، مصطفی هجری، دبیرکل حزب
دموکرات کردستان ایران، در کنفرانس مطبوعی کویە برای اولین بار واژهٔ «ڕاسان» را
بهعنوان نام رسمی یک «کمپین مسلحانه و قیام علیه رژیم ایران» معرفی کرد و آن را
به معنای «دوباره برخاستن، قیام، انقلاب» تفسیر نمود.[11] این تفسیر نه تنها با
معنای عامیانهٔ رایج در پایگاه اجتماعی خود حزب (مُکریان و مهاباد) کاملاً متضاد
بود، بلکه یک جعل معنایی آگاهانه یا ناآگاهانه به شمار میرود.[12]
حزب دموکرات که خود را
مدافع زبان و فرهنگ کردی میداند، یک اصطلاح کاملاً شناختهشده و طنزآمیز در میان
مردم روژهلات را گرفت و دقیقاً معنای ۱۸۰ درجهٔ مخالف به آن داد. این
عمل نه تنها تحریف زبان بود، بلکه نوعی طنز تلخ تاریخی را رقم زد: حزبی که ادعای
نمایندگی ملی گرایی کُردی را دارد، حتی معنای یک واژهٔ روزمرهٔ همان مردم را نادیده
گرفت یا نمیدانست.[13]
کمپین «ڕاسان»: بلوف سیاسی در لباس قیام
کمپین راسان قرار بود «قیام
مسلحانهٔ گسترده» باشد: اعزام صدها پیشمرگه به داخل خاک ایران، گسترش مناطق تحت
کنترل و....[14] اما آنچه در عمل رخ
داد، دقیقاً همان چیزی بود که معنای واقعی «ڕاسان» در فرهنگ مُکری پیشبینی میکرد:
- تعداد بسیار محدود پیشمرگه
(در سالهای اول کمتر از ۱۰۰ نفر)[15]
- اولین درگیری مستقیم با
سپاه پاسداران یک سال و ۱۹ روز پس از اعلام رسمی (۱۴ اردیبهشت ۱۳۹۵، منطقهٔ سردشت)[16]
- درگیریهای پراکنده و
عمدتاً دفاعی[17]
- عقبنشینی سریع از اکثر
مناطق پس از واکنش سپاه[18]
- تلفات اندک از سوی رژیم و
تلفات نسبتاً بالای پیشمرگهها[19]
- ناتوانی در حفظ حتی یک
کیلومتر بهعنوان «منطقهٔ آزادشده [20]
پس از ده سال (تا ۲۰۲۵)، کمپین راسان هیچ دستاورد
سرزمینی، سیاسی یا حتی تبلیغاتی پایدار در داخل ایران نداشت و به انتشار
تعدادی عکس و فیلم محدود شد؛ درست همانند کسی که
«ڕاسان دەکات»: سروصدا میکند، ادای جنگ درمیآورد، اما در عمل ضربهای نمیزند و
عقب میکشد.[21]
نتیجهگیری
حزب دموکرات کردستان ایران
با انتخاب نام «ڕاسان» برای مهمترین کمپین مسلحانهٔ خود پس از دو دهه، ناخواسته
دقیقترین توصیف را از عملکرد خود ارائه داد. واژهای که در فرهنگ شفاهی پایگاه
اجتماعیاش دقیقاً به معنای «بلوف، نمایش جنگ بدون عمل» بود، به بهترین شکل ممکن
ماهیت واقعی آن کمپین را نشان داد: یک تهدید توخالی، یک قیام نمایشی، یک «ڕاسان»
به معنای واقعی کلمه.
این جعل معنایی نه تنها یک
خطای زبانشناختی، بلکه یک خودافشاگری تاریخی بود که تاریخ معاصر کردی به ندرت
نمونهاش را دیده است: حزبی که حتی معنای واژهٔ انتخابی خود را در میان مردم خود
نمیدانست، چگونه میتوانست قیامی واقعی رهبری کند؟
رفرنسها
[1] ایران کلباسی، گویش کردی
مهاباد، ۱۳۸۰، ص ۲۱۲–۲۱۵
(اصطلاحات
عامیانه مُکری).
[2] آرشیو شفاهی مصاحبههای محلی
مهاباد و بوکان، ۲۰۰۸–۲۰۱۴.
[3] مجموعه ضربالمثلهای کردی،
قادر فتاحی قاضی، ۱۳۴۸، ص ۱۸۷.
[4] وبلاگ کوردستان میدیا، ۲۰۰۸
(آرشیو
وب).
[5] مجلهٔ ڕۆژ مهاباد، شماره ۱۲۷، ۲۰۱۰.
[6] مصاحبهٔ تلویزیونی پیرمرد
مهابادی، یوتیوب، ۲۰۰۹.
[7] صفحهٔ فیسبوک کوردەواری،
پست ۲۰۱۳.
[8] بیت هەژار مەحموودی، مجلهٔ
سیروان، ۲۰۱۱.
[9] آهنگ طنز «شۆڕشی ڕاسان»،
گروه کەرگە، مهاباد، ۲۰۱۲.
[10] جستجوی جامع آرشیوهای رسانهای
کردی روژهلات، ۱۹۹۰–۲۰۱۴.
[11] بیانیهٔ رسمی PDKI، ۲۶ فروردین ۱۳۹۴، سایت حزب دموکرات.
[12] مقایسهٔ معنایی پیش و پس از
۲۰۱۵، بر اساس آرشیوهای دیجیتال.
[13] مصطفی هجری، مصاحبهٔ روداو،
مه ۲۰۱۵.
[14] برنامهٔ اعلامشدهٔ کمپین
راسان، PDKI، ۲۰۱۵.
[15] گزارشهای داخلی PDKI و کردپا، ۲۰۱۵–۲۰۱۷.
[16] گزارش درگیری سردشت، کردپا
و روداو، ۱۴ اردیبهشت ۱۳۹۵.
[17]
Al-Monitor, “Iranian Kurdish rebels step up armed struggle”, ۲۰۱۶.
[18] گزارشهای حقوق بشری هەنگاو،
۲۰۱۶–۲۰۱۸.
[19] بیانیههای PDKI و پاسخهای سپاه پاسداران، ۲۰۱۶–۲۰۲۰.
[20] تحلیل میدانی سازمان حقوق
بشر کردستان، ۲۰۲۰.
[21] وضعیت کنونی پیشمرگههای
PDKI، گزارشهای ۲۰۲۴–۲۰۲۵.
نظرات
ارسال یک نظر